سلطان محمد ميرزا قاجار
15
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
دربارهء نويسندهء سفرنامه نويسندهء سفرنامهء حاضر در صفحهء اول اين كتاب ، خود را بدين صورت معرفى مىكند : « چنين گويد سيف الدوله سلطان محمد بن فتحعلى شاه قاجار . . . » و نيز در چند جاى ديگر خود را فرزند فتحعلى شاه مىخواند . مثلا مىگويد : « راقم حروف در عهد پدر بزرگوار خود خاقان مرحوم . . . » درحالىكه با توجه به مدارك موجود نمىتوان او را فرزند فتحعلى شاه دانست . در تاريخ رجال ايران ، به دو سيف الدوله اشاره شده است : يكى حاج سلطان عبد المحمد ميرزا يا سلطان محمد ميرزا و ديگرى سلطان محمد ميرزا سيف الدوله ؛ كه اولى نوهء فتحعلى شاه معرفى گرديده و دومى فرزند سى و هشتم او ، البته با توجه به قراين موجود گمان مىرود نويسندهء سفرنامهء حاضر سيف الدوله يعنى نوهء فتحعلى شاه باشد كه به خاطر زيارت حج ملقب به حاجى هم شده است . در اينكه سلطان محمد سيف الدوله ، نويسندهء كتاب حاضر فتحعلى شاه را پدر خود مىداند ، به اعتقاد اينجانب يا از باب تشرف و كسب افتخار بوده و يا اينكه كاتب متن او را با سيف الدوله پسر 38 فتحعلى شاه كه در دوران همان سلطان مىزيسته ، اشتباه كرده است . حال بهتر است به آنچه كه در تاريخ ايران در مورد حاج سيف الدوله آمده است ، مراجعه كرده و از آن مدد جوييم : « حاج سلطان عبد المحمد ميرزا يا سلطان محمد ميرزا ملقب به سيف الدوله معروف به آقاى داماد ، برادر مهتر سلطان عبد المجيد ميرزا عين الدوله صدر اعظم مظفر الدين شاه قاجار و پسر بزرگ سلطان احمد ميرزا عضد الدوله فرزند 48 فتحعلى شاه قاجار بوده و در شوال 1299 ه . ق . ملقب به سيف الدوله شد . سيف الدوله در ماه ربيع الثانى 1289 ه . ق . به جاى ميرزا ابو القاسم معين الملك كه چند ماه پيش درگذشته بود ، بهسمت نيابت توليت آستان